+
Kennisbank: Groeiplaats inrichting

Doorwortelbare ruimte

Doorwortelbare ruimte

De ruimte die de boom krijgt in het plantgat is niet de uiteindelijke ruimte die het wortelstelsel zal innemen. De uiteindelijke doorwortelbare ruimte is uiteraard veel groter. Bij de planvorming moet hiermee al rekening worden gehouden. Deze ruimte kan globaal berekend worden met de volgende vuistregel: doorwortelbare ruimte = 0,75 tot 1 m³ per vierkante meter kroonoppervlak. Een boom van de eerste grootte groeit zo’n vierkante meter per jaar in kroonoppervlak, dus zal ieder jaar een kubieke meter teelaarde of bomengrond extra nodig hebben voor de wortelgroei. Voor het inrichten van de groeiplaats is het dan ook cruciaal uit te gaan van de levensduur van de boom.

Een voorbeeld – de Valse Christusdoorn (Gleditsia)
Een Valse Christusdoorn mag bijvoorbeeld tachtig jaar oud worden op zijn groeiplaats. Dan moet deze boom tachtig kubieke meter doorwortelbare ruimte ter beschikking krijgen. Een sierkers van de derde grootte wordt maar dertig jaar oud, krijgt daarmee niet zo’n groot kroonoppervlak en heeft dus maar een doorwortelbare ruimte nodig van vijftien kubieke meter.

Een verdichte bodem

Een verdichte bodem

In sommige gevallen is de bodem rondom een plantgat verdicht, dat wil zeggen dat de bodem door druk is samengeperst. Een menging van verschillende grondsoorten kan verdichting versterken. De wortels van een boom dringen niet door in een verdichte bodem, omdat hierin geen zuurstof aanwezig is en er dus anaerobe omsstandigheden ontstaan. Er ontstaat een ‘bloempoteffect’, de wortels kunnen alleen in het plantgat zelf zuurstof en voedingsstoffen vinden. Dit kan jaren na de aanplant alsnog zorgen voor tegenvallende resultaten en zelfs het afsterven van een boom. Wanneer bij aanplant blijkt dat de plantplaats en de omgeving daarvan sterk verdicht zijn, is het noodzakelijk de grond los te maken door middel van spitten met een kraan.

Bodemverbetering

Bodemverbetering

Stedelijke gebieden hebben vaak niet de beste grond voor de aanplant van bomen. Vervuilde grond door bouwwerkzaamheden of een voedselarme bodem door het ophogen met (straat)zand is vaak het beeld. Afhankelijk van de bodem ter plaatse en de functie van het gebied zijn er verschillende manieren om de bodem te verbeteren. Alle manieren van verbeteren zijn er op gericht om meer humus toe te voegen zodat vocht (en voeding) vastgehouden wordt en het percentage van zuurstof in de bodem op pijl blijft. Structuur, draagkracht en het gehalte aan organische stof zijn voor een geslaagde aanplant van doorslaggevend belang.

Groeiplaatsinrichting met bomenzand of bomengranulaat

Deze manier van groeiplaatsinrichting wordt vaak toegepast bij bomen die in verharding staan, omdat het bomenzand ook een goede fundering vormt voor de bestrating. Bomenzand bestaat uit zand gemengd met organisch materiaal. Het is geen optimaal groeimedium, maar een compromismengsel dat de eisen die een boom aan de bodem stelt combineert met de civieltechnische eisen ten aanzien van bestrating. Bomenzand is toe te passen onder fiets- en voetpaden. Als er meer verdichting optreedt, bijvoorbeeld onder parkeerplaatsen en wegen met een lage rijsnelheid, is bomengranulaat geschikter. Dit materiaal bestaat uit vulkanisch lava, heeft voldoende voedingswaarde voor de boom en kan een belasting van auto’s verdragen. Bij het toepassen van bomenzand en bomengranulaat geldt wel dat het volume minimaal anderhalf keer zo groot moet zijn als de berekende doorwortelbare ruimte in teelaarde.

Boombunkers: efficiënte groeiplaatsen voor bomen

Boombunkers: efficiënte groeiplaatsen voor bomen

Boombunkers zijn volledig ingerichte groeiplaatsen, welke er op gericht zijn de wortels van bomen te beschermen en een optimale groeiplaats te bieden. Ze zijn toepasbaar in de verharding en voorkomen daarmee  bodemverdichting en zorgen voor een ideaal waterpeil. Zelfs in zwaar belaste stedelijke omgevingen kunnen bomen in een bunker goed groeien. Het systeem ontlast de grond volledig van druk doordat de constructie en afdekking de draagkracht overnemen. De open ruimte, in de constructie onder wegen of trottoirs, wordt gevuld met specifiek substraat. Het hele systeem is er op gericht om een langdurige groeiplaats aan bomen te bieden.

De toepassing van boombunkers

De toepassing van boombunkers

Om een boom goed te laten groeien, is een groot volume doorwortelbare ruimte essentieel. Niet alleen de hoeveelheid, maar ook de kwaliteit van deze ruimte speelt een belangrijke rol. Verdichte grond is arm aan zuurstof en is vaak een storende laag waardoor bomen niet kunnen groeien. Niet verdichte, voedingsrijke grond biedt significant betere groeiomstandigheden dan verdichte grond van vergelijkbaar volume. Dit is precies waar de boombunker in voorziet. Het creëert een perfecte groeiplaats onder de verharding, alsof de boom in een open veld staat terwijl de verharding er als het ware "boven zweeft. In intensief gebruikte stedelijke gebieden, vol kabels en leidingen, maakt de boombunker het mogelijk om met minimale ondergrondse ruimte beslag toch bomen een ideale groeiplaats te bieden.

Gezond bodemleven en regenwaterbeheer bij boombunkers

Tussen het substraat en de bovenkant van de bunker bevindt zich een luchtlaag die via een beluchtingssysteem in verbinding staat met de buitenlucht. Dit bevordert een gezond bodemleven dat afhankelijk is van zuurstof. Bovendien kan deze luchtlaag tijdelijk regenwater opvangen.

Boombunkers worden steeds vaker gebruikt als waterretentieoplossing, een antwoord op stedelijke uitdagingen zoals extreme regenbuien. Regenwater stroomt niet langer direct naar het riool, maar infiltreert in de boombunker. Hier wordt het gefilterd door de bodem en vastgehouden, zodat bij een overdaad aan water enkel gezuiverd water langzaam doorsijpelt naar het grondwater. Deze combinatie van functies maakt de boombunker ideaal voor klimaatbestendige steden en oplossingen voor sponge city-situaties.

Voor- en nadelen van het gebruik van boombunkers

Boombunkers bieden een onverdichte groeiplaats onder verhardingen als stoeptegels, asfalt en dergelijke. Dit voorkomt de opdruk van de bestrating, een veelvoorkomend probleem bij druk spreidende oplossingen zoals bomengranulaat en bomenzand. Bestratingsopdruk kan hoge onderhoudskosten veroorzaken, terwijl boombunkers deze kosten vermijden. Doordat wortelopdruk wordt voorkomen en regenwater lokaal wordt beheerd, zijn de onderhoudskosten van boombunkers lager in vergelijking met andere systemen.  Het systeem kent ook enkele nadelen. Bij het gebruik van boombunkers in gebieden met een hoge grondwaterstand, zoals Amsterdam, kan het gebruik van boombunkers technisch uitdagend zijn en minder kostenefficiënt. Toch zijn er oplossingen mogelijk, en worden ze in dergelijke situaties toegepast indien het vermijden van  wortelopdruk een vereiste is. Verder zijn boombunkers moeilijk te gebruiken bij bestaande bomen. Het installeren hiervan rondom bestaande bomen met een uitgebreid wortelgestel is vrijwel onmogelijk. Goede voorbereiding en ervaren werklieden zijn dan noodzakelijk maar desalniettemin is het een riskante klus.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

×
Cookie instellingen

Stel hier uw cookie voorkeur in. Meer informatie over het gebruik van gegevens en de verschillende cookies vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.